кеттің қайда..

сарғайған сағыныштың тәтті арманы,

тұман түннің тұншыққан ақ таңдары,

едің ғой сәулем, мендегі едің және,

мандайдың айықпастай батпан бағы.

 

Неге ұмыттың соны қалай ескермедің,

ескермедің мәңгілік ескергенім,

санамның сары жұлдызы болд-ау, әттең,

қимасам да қоштасқан кештер менің.

 

ұмытып бал қиялдың баяндысын,

баяндысын бақыттың аяулысын,

жырақтауға тиіссіз кербезім-ау,

кеттің қайда, жоқ әлде таяумысың.

 

тұман тұнған шаттықсыз маңайымнан,

кездер мынау оянбас таң уайымнан,

іздесем бе, бармысың бағым менің?

Күрсінген күндерімнің шалғайынан…

Өлең жолдарын талдап та көрелік…

 ………………………………………………………..

 Іленің басы Қытайдан басталғанымен,

Бақасы мен балығын Балқашқа әкеп құяды,  

                                                               (Жұматай Жақыпбаев)

Осы Іленің басы Күнес ауданында  туған Таңжарық Жолдыұлының, өлеңдерін оқығам, тамаша, керемет. Мысалы “Іле сипаты”, мына жолдарын оқып көрейік.

 

Іленің басы Көнес жылып аққан,

Сарқырап құйған бұлақ әр тараптан.

Қасында Шақпы деген бір бұлақ бар,

Ағыны артығырақ шапқан аттан.

………………………………………………….

Байқасам, Іле жердің ортасындай,

Егер де дене болса қолқасындай.

Тауы алтын, тасы күміс ағашы жез,

Сулары еркек қойдың сорпасындай.

……………………………………………………

Мұндағы  тап бермеде тапқан тапқырлықтың кереметтілігі - теңеуде, мұндай орынды теңеуі бар өлеңнің асқақтығы…. шіркін-ай!

Бүгін, шынымен, көңіл-күйім болмай тұр. Қайтсем екен? Қайткенде айығамын бәрінен… Маңайымнан сырласатын жан таппай, жалғызсырадым. Көңілдің кір басқан сәттерін не айықтыра алар?

(Келші досым, кел бүгін, кел ішейік)

Әкел барлық қайғыңды, бөлісейік.

Арақтан қашқан иман секілденіп,

Келген мұң кетсін аулақ, деп ішейік.

Беу-беу, дала, беу дала…

Маң-маң басты, беу дала, маң басты

Аппақ төсіңді, қаншалаған жан басты.

Ұлан-асыр той болып, қуаныштан осында,

Сая таппай жан қашты, азулыдан аң қашты.

Шаттық пенен қасірет қанша мәрте алмасты.

 

Беу дала...

Беу дала осынау аппақ төсіңде,

Не болмады, күнім-ау, бәрі-бәрі есімде.

Сені құшып қалу үшін қанжарға

Бұйырды басын қанша жан, бұйырды екен кесуге.

 

Күнің бар ма, нелерге төселмеген,

Қайтып еді, беу дала, есең неден.

Дым болмаса, бассаңшы аптығыңды

Күркіреген көктегі нөсерменен.

 

Түнді сүйдің, күннің де күттің нәрін,

Күмбірлі күйдің мұңы еді, ұқтым бәрін.

Шытынап кетпей, бәріне төзгендігің,

Менің-дағы төсіңде тік тұрғаным.

 

Күнің бар ма нелерге төселмеген...

Кім тыңдайды мұңыңды, зарыңды да,

Шапағатын пенденің сағындың ба?

Маң басып та дүбірлетіп өтер бәрі,

Өртенерсің қоярсың жалын мұңға.

Бәрібір жетпейді-ау әлің мыңға…

………………………………………………………

Беу дала,

Мен сияқты шапағат сағындың ба?

Ол мұң жетелеген жалғыз адам…

Көкжиектің жиегінде жалбыраған,

Сүйреп барады әне көргендей...

Қою қара бұлт көрдің бе, ей?

Ол мұң жетелегені жалғыз адам.

Мен едім

Сүйреп барады, әне, көргендей.  

 

Апарсын әлі еркін жеткесін,

Дәл осынау қайғылы қабақ тұрқымен.

Бөлісермін бұл жүректің өкпесін,

Ондағы бабалардың рухымен.

 

Жер бетінен сарқылмай айғыз бұлақ,

Жатады ағып, сосын жерге сіңіп, жетеді.

Жер астынан тынымсыз майса-құрақ,

Ентіңгіп, көкке ұлып өседі.

 

Дәл осылар арқылы хабарласам жалпыны.

Тас қараңғы түнекте жата беріп,

Мына адамдар келгенде бабалардай қалпына,

Мен де қайтам, келіп…

иірім ойдың тұнбасына тұншығып,

жалықтырып жаһандағы тіршілік,

қайта-қайта сүрініп, құладым  мың,

асқарына арманымның мың шығып.

 

 таласып таңмен, келеді әне күн шығып,

қонбас мүлде босағаға күншіл құт,

тыныстауға дем таппайсың кей шақта,

ауасына ала бұлттың  тұншығып.

Сол күбір қүлағымда кеткен еді….

Сол күбір құлағымда кеткен еді…

“көктем” деді , “көктем, көктем” деді, 

солай күбірледі , ол кез дәл көктем еді,

лебі қалай соғады толқынданып,

 бұлты қалай жөңкиді көктемдегі.

 мендегі тек бар шаттық мүңға айналып,

сол сәтте  тұрдым сенен ыңғай қалып,

гүл саусақтарыңды тербеп-тербеп,

бұрылдың сен кетуге ыңғайланып,

жылдардан көшіп солай керуен уақыт,

көшін түзеп кетіп жатты келген бақыт,

жазылмастай жаралап кетті мәңгі,

 сол көктем көңілімді емдеп жатып.

 

“көктем” деді, “көктем көктем” деді,

сол күбір қүлағымда кеткен еді, 

себебі, сол қоштасса да, қайран  сүлу ,

қолын бүлғап түрғандай өткендегі.

Ғашықпын жасыра алман…

Менде бір алабұртқан сезім бар,                              

Шөккен тұман қойнында кетер болды...

сосын біраз ғана төзім бар,

шөккен тұманның қойнында кетер болды,

Құтқар қалқам сезетұғын өзің бар.

 

Жаралып ең мұз көңілді ерітуге,

от сезімнің алаулаған өртінде,

іңкәрлік бар қалқам оны да сез,

келіп кеште, жайбарақат не түнде.

 

Сенің көркіңнің көлеңкесінде, 

адасқан ақылмның басы қалған,

махаббатқа қол ұстасып келем десуге,

серт бер, қалқам, ғашықпын,  жасыра алман.

тентек жыр

тыңдашы, ерке тамшы бағы жердің,  келмейді арзан мұңға ағып өлгім, арман не оята алса, о дариға , тентек жыр терезесін қағып елдің… 

Поэзияда бәрі бар…

Өлеңнің ұрнегін, терең тұңғиғын, ұршіл бигін тұсіну және

Шөліркеп қалма

тұсіндіру, ол-қымбат, санаңның құны жету керек, ол-киелі қадырын білу керек, ол-ақыл алдында тарбиелі моралды бола білу, бойұсына білу қаһарына қалмау, ол-тым сұлу өліп-өшіп сүю керек, ол-арман жетегінде жұру керек, ол-құдірет пәс екеніңді білсең басыңды да ию керек. Мұңға батып торыққанда жаныңды тазартқың келсе жыр оқы, одан ақыл сұра, шаман келсе сіркіретіп жазып таста. Бар тұннектен тіптен айығасын, тағдырдың тауқыметін тартар болсаң  жырдан  жәрдем сұра онда бәрі бар…